Od 1 września 2025 roku World Athletics wprowadzi obowiązkowe testy genetyczne SRY dla zawodniczek rywalizujących w kategorii kobiet podczas najważniejszych imprez międzynarodowych, w tym Mistrzostw Świata w Lekkoatletyce w Tokio.
Nowe przepisy mają na celu zabezpieczenie integralności kobiecego sportu i wyeliminowanie sytuacji, w których biologiczne różnice mogłyby decydować o nieuczciwej przewadze.
Czym jest test SRY i jak będzie przeprowadzany?
Test na obecność genu SRY (Sex-determining Region Y), który wskazuje na męską płeć chromosomalną (XY), będzie wykonywany raz w życiu, poprzez wymaz z policzka lub badanie krwi.
Testy będą przeprowadzane pod nadzorem federacji krajowych, które odpowiadają za przygotowanie zawodników do startów w Tokio i kolejnych imprezach rangi światowej.
Dlaczego World Athletics wprowadza nowe regulacje?
Według World Athletics, wprowadzenie testu ma chronić kobiecą kategorię sportową, zapewniając jej uczestniczkom zaufanie, że rywalizacja odbywa się w uczciwych warunkach.
Jak zaznaczył prezydent Sebastian Coe, biologia nie może być podporządkowana tożsamości płciowej w sporcie elitarnym. Nowe regulacje mają zapewnić brak biologicznego „szklanego sufitu” i stworzyć bezpieczną przestrzeń dla kobiet, które chcą konkurować na światowym poziomie.
Kto może startować w kategorii kobiet?
Zgodnie z nowymi zasadami kwalifikacji (pkt 3.5), do kategorii kobiet mogą być dopuszczone wyłącznie zawodniczki spełniające ściśle określone kryteria biologiczne. Należą do nich kobiety biologiczne oraz te, które wcześniej stosowały testosteron w celach terapeutycznych, jednak wyłącznie po upływie minimum czteroletniego okresu karencji, który jest oceniany indywidualnie przez World Athletics. Startować mogą również osoby z zespołem całkowitej niewrażliwości na androgeny (CAIS), a także sportowcy z różnicami w rozwoju płciowym (DSD), o ile spełniają warunki przejściowe określone przez federację. Nowe przepisy nie obejmują kobiet transpłciowych, ponieważ obecnie żadna z nich nie startuje na poziomie elitarnym w rywalizacji międzynarodowej.
Kluczowe rekomendacje grupy roboczej
Przyjęte zmiany są efektem ponad rocznej pracy grupy roboczej ds. sportowców zróżnicowanych pod względem płci, której zalecenia zostały zatwierdzone przez Radę World Athletics w marcu 2025 roku. Eksperci zaproponowali m.in. formalne określenie celów i definicji kategorii kobiet oraz ujednolicenie przepisów dotyczących osób z DSD i transpłciowych (TGD). Zaproponowano także obowiązek uzyskania wstępnej zgody na start w kategorii kobiet oraz potrzebę wdrożenia dodatkowego wsparcia dla sportowców XY, którzy nie mieszczą się w żadnej z istniejących kategorii.
Ochrona prywatności i poszanowanie godności
World Athletics podkreśla, że nowe przepisy nie mają na celu kwestionowania czy oceniania tożsamości płciowej zawodników. Organizacja zobowiązuje się do zapewnienia pełnej poufności danych, zgodności z przepisami o ochronie danych osobowych i bezpiecznego przechowywania wyników testów. Co istotne, nie przewiduje się ani nie wymusza jakichkolwiek operacji medycznych jako warunku uczestnictwa w zawodach.
World Athletics zapewnia, że:
- nie będzie oceniać ani kwestionować tożsamości płciowej
- nie nakłada i nie nałoży obowiązku operacji medycznych
- zapewnia pełną poufność i zgodność z przepisami o ochronie danych
- wyniki testów będą przechowywane bezpiecznie i dostępne tylko dla upoważnionych osób
Przygotowania do Tokio 2025
Termin 1 września 2025 r. nie jest przypadkowy. Ma umożliwić federacjom krajowym przygotowanie zawodniczek do startu w Mistrzostwach Świata, które rozpoczną się 13 września w Tokio.
To również czas na wdrożenie mechanizmów organizacyjnych i komunikacyjnych, aby zapewnić transparentność i wsparcie dla wszystkich stron procesu.
Konsekwencje i przyszłość regulacji
Wprowadzenie testu SRY może mieć długofalowe skutki – zarówno dla sportowców DSD, transpłciowych, jak i kobiet cispłciowych. World Athletics zapowiada, że nowe przepisy mogą ewoluować wraz z rozwojem nauki i prawa.
Rozważane są też dalsze inicjatywy, w tym np. osobna kategoria sportowa lub specjalistyczne wsparcie medyczne dla osób XY zróżnicowanych pod względem płci.
Ostatecznie, kluczowym celem jest utrzymanie uczciwości rywalizacji i bezpieczeństwa zawodniczek, przy jednoczesnym poszanowaniu różnorodności biologicznej i tożsamościowej w świecie sportu.
