Świat biegania stracił jedną ze swoich największych ikon. Jack Daniels – trener, naukowiec i autor przełomowych koncepcji treningowych – zmarł 12 września w wieku 92 lat.
Uznawany za jednego z najbardziej wpływowych specjalistów w dziedzinie fizjologii wysiłku i szkolenia biegaczy w USA, odszedł spokojnie, tuż po obejrzeniu zwycięstwa ukochanych Green Bay Packers – drużyny, którą testował jeszcze jako student Uniwersytetu Wisconsin.
Od basenu do bieżni – sportowa młodość Jacka Danielsa
Jack Daniels urodził się w Detroit w 1933 roku, lecz jeszcze jako niemowlę przeniósł się z rodziną do północnej Kalifornii, gdzie dorastał, prowadząc bardzo aktywne życie. Najpierw próbował swoich sił w baseballu, ale szybko odnalazł się w wodzie – został utytułowanym pływakiem w Sequoia Union High School, a później kontynuował tę ścieżkę w Colorado School of Mines i na Uniwersytecie Montany. To właśnie tam w 1955 roku ukończył studia, zdobywając podwójny dyplom z wychowania fizycznego i matematyki.
Po roku służby wojskowej w Korei niespodziewanie odkrył w sobie talent do sportów wytrzymałościowych. Choć żartobliwie nazywał siebie „okropnym biegaczem”, zwyciężył w wojskowym triatlonie. To wydarzenie rozpaliło w nim ambicję, by poprawić swoje bieganie i spróbować sił w amerykańskiej drużynie olimpijskiej w pięcioboju nowoczesnym. Determinacja szybko przyniosła efekty: w 1956 roku w Melbourne sięgnął po srebro w rywalizacji drużynowej, a cztery lata później w Rzymie dołożył do tego brąz. Właśnie to dążenie do własnego rozwoju sprawiło, że narodziła się w nim pasja do odkrywania granic ludzkich możliwości i trenowania innych.
Studia i badania, które stworzyły legendę
Nieustannie zafascynowany fizjologią człowieka i wynikami sportowymi, Daniels dążył do głębszego zrozumienia ludzkiego ciała i jego adaptacji do aktywności fizycznej. W 1959 roku studiował anatomię i psychologię w Królewskim Centralnym Instytucie Gimnastycznym w Sztokholmie. W latach 60. uzyskał dwa stopnie naukowe: tytuł magistra edukacji na Uniwersytecie Oklahoma (1965) oraz tytuł doktora z fizjologii wysiłku fizycznego na Uniwersytecie Wisconsin (1969). Ta solidna podstawa naukowa stała się fundamentem jego rewolucyjnego podejścia do treningu.
Ponad sześć dekad pracy – trener, naukowiec, mentor
Kariera Danielsa trwała ponad sześćdziesiąt lat. Rozpoczął jako główny trener biegów przełajowych na Uniwersytecie w Oklahoma City (1961-1965). Prowadził badania wysokościowe z udziałem elitarnych sportowców amerykańskich oraz dla programu kosmicznego Federalnej Agencji Lotnictwa. Jego ekspertyza doprowadziła do zatrudnienia go w amerykańskiej drużynie olimpijskiej w 1968 roku, gdzie doradzał w kwestiach związanych z zawodami na dużych wysokościach przed igrzyskami w Meksyku. Konsultował również trening czołowego amerykańskiego milera, Jima Ryuna.
W kolejnych latach Daniels pełnił funkcje trenera w Peru, na Uniwersytecie Teksańskim oraz na Hawajach. W 1980 roku firma Nike zatrudniła go jako fizjologa wysiłkowego. W laboratorium Nike w Eugene, w stanie Oregon, prowadził badania nad takimi zagadnieniami jak różnice w ekonomii biegania mężczyzn i kobiet, wpływ wiatru oraz wymagania tlenowe biegania na różnych powierzchniach i wysokościach. W tym okresie konsultował się ze sportowcami, takimi jak Joan Benoit Samuelson, której pomógł w innowacyjny sposób przygotować się do Igrzysk Olimpijskich w Los Angeles w 1984 roku, gdzie zdobyła złoty medal w pierwszym maratonie olimpijskim kobiet.
Po odejściu z Nike w 1986 roku Daniels odniósł wielkie sukcesy na Uniwersytecie Stanowym Nowego Jorku w Cortland, gdzie jego drużyna kobiet zdobyła siedem tytułów mistrzowskich NCAA Division III. Kontynuował trenowanie na Uniwersytecie Północnej Arizony, w Brevard College i w Wells College, zawsze ceniąc możliwość pracy z młodymi sportowcami.
Trener elit i amatorów – każdy biegacz był dla niego ważny
Jack Daniels spopularyzował naukę o ćwiczeniach fizycznych wśród biegaczy rekreacyjnych. Jego najbardziej trwałym wkładem było opracowanie systemu VDOT – praktycznej koncepcji VO₂ max, która uwzględnia wydajność biegania, wytrzymałość psychiczną i wyniki w wyścigach. System VDOT stał się kluczowym narzędziem dla trenerów i biegaczy na całym świecie.
Jest autorem kilku książek i ponad 50 artykułów na temat biegania. Jego najbardziej znaną publikacją jest „Daniels’ Running Formula” („Bieganie metodą Danielsa”). Książka ta przedstawia naukowe podejście do treningu w przystępny sposób, podkreślając kluczową zasadę: biegacze powinni trenować z intensywnością odpowiednią do ich aktualnej kondycji fizycznej i nie biegać dalej ani szybciej niż to konieczne, aby zoptymalizować wyniki. Metody Danielsa zostały przyjęte przez dziesiątki, jeśli nie setki, trenerów szkół średnich i uczelni wyższych, przynosząc im znaczne sukcesy.
Pomimo trenowania dziesiątek elitarnych biegaczy, w tym olimpijczyków, takich jak Magdalena Lewy Boulet czy Alberto Salazar, Jack Daniels najbardziej cenił sobie doświadczenia związane z pomaganiem bardziej „zwyczajnym” sportowcom w odnoszeniu sukcesów i czerpaniu radości ze sportu. Jak sam powiedział w 2011 roku: „Oglądanie, jak młody biegacz poprawia swoje wyniki, sprawia mi taką samą radość, jak widok jednego z moich podopiecznych, który zakwalifikował się do igrzysk olimpijskich”. Ta filozofia oddaje istotę jego życiowego powołania.
Trudno przecenić wpływ Jacka Danielsa na długodystansowe biegi w Stanach Zjednoczonych i na świecie. Jego dziedzictwo, obejmujące zarówno trenowanie elitarnych sportowców, mentoring innych trenerów, jak i edukowanie niezliczonej rzeszy biegaczy rekreacyjnych, będzie żyło dalej w sercach i nogach pokoleń sportowców.
